Fragment uit Dochter & Moeder door Antien Aletrino Slechts € 9,95 !!! van Gastschrijvers II

Voorwoord

Als de dag van gisteren kan ik me herinneren dat ik met mijn moeder langs de Waver bij Abcoude fietste. Het was lente en de zon scheen, er hing een lichtgroene waas over de bomen en de boterbloemen stonden in het malse gras. Ik fietste stevig door en ik hoorde mijn moeder achter me roepen met een iets te harde stem: kijken, Antien, kijken.........

Het was eigenlijk te schel voor de mooie omgeving waarin we waren. Ik weet nog dat ik ervan schrok. Het leek meer een bevel dan een goeie raad. Pas veel later heb ik ontdekt dat mijn moeder eigenlijk vol verwondering was. Ze vond het belangrijk om niet aan die wonderen voorbij te gaan en daarom maakte ze me er attent op.

Maar sloot de raad dat ik moest kijken nu direkt bij mij aan of ben ik mijn moeder tegemoet gekomen om haar niet teleur te stellen? De herinnering staat in mijn geheugen gegrifd, dus het was absoluut een belangrijk moment, een moment dat misschien wel mede mijn leven heeft bepaald.

Op mijn twintigste ben ik een bureau voor typetjes en figuranten gestart, waarbij

‘goed kijken’ een vereiste is en waarbij mijn liefde voor al die verschillende mensen tot uitdrukking kwam. Voor films, foto’s en commercials leverden we mensen, die voldeden aan het ‘image’ van de rol of aan de sfeer rond het produkt, waarvoor reclame gemaakt moest worden.

Later,als interieurstyliste voor verschillende woontijdschriften combineerde ik kleur en vorm. Voor mij is het de kunst om het wezen van de dingen met elkaar te laten resonneren, zodat het stilleven klopt en in balans is. Ik kijk naar de onderlinge samenhang en voel of dat wat ik uit wil drukken, bezield is.

Paralel aan de styling ontwikkelde ik me als fotografe en ik maak nog steeds  reportages en fotoseries op sociaal gebied in binnen-en buitenland. Het blijft me fascineren hoe ik kan bepalen wat ik wel en niet laat zien, zonder de werkelijkheid geweld aan te doen. Op welk detail wil ik de nadruk leggen? Hoe verschilt mijn blikrichting van die van een ander; ben ik sfeerbepalend met die speciale zienswijze en wat is voor mij in het oogspringend? Al die beslissingen maken een reportage, zij bepalen de schoonheid en de eigenheid van een verhaal in foto’s. Ik kijk door m’n camera alsof het een verlengstuk van mijn oog is, dat meehuilt, lacht of ontroerd is.

In 1979 begon ik aan een opleiding waarbij ik leerde wat er zich binnen in mij, aan gedachten en gevoelens, afspeelt. Hoe onbewustheid je leven kan bepalen, hoe je het kan leren kennen en vooral hoe je daarmee om kan gaan. In die jaren leerde ik om naar binnen te kijken.

Gaandeweg, naarmate ik ouder werd, ging ik steeds meer zien. Eerst keek ik naar de wereld van een afstand, alsof er een zwart/wit kijken bestaat. Ik vond overal wat van, had een oordeel, alsof ìk wist wat goed of slecht was.

Zien van binnenuit is meer voelend zien, zien met mededogen, met je hart.

Wat mij beweegt

Als je bent geboren herkennen je ouders al na een paar weken een bepaalde eigenheid, die je leven lang min of meer herkenbaar blijft.

Je komt voort uit twee mensen met verschillende eigenschappen.

Door erfelijkheid en opvoeding heb je eigenschappen van hen in je opgenomen. Zij hebben je grootgebracht binnen hun mogelijkheden waarbinnen hun gegevenheden, hun tradities, normen en waarden, hun vreugde, hun pijn en verdriet een belangrijke rol hebben gespeeld.

Het is interessant te onderzoeken welke rol jij binnen dat patroon hebt gespeeld en ingenomen. Waar heb jij je wel of niet op aangesloten en waar ben jij je eigen weg gegaan, want je bent natuurlijk ook meer dan een produkt van je ouders.

Mijn moeder is 95 jaar en zij heeft al bijna tien jaar de ziekte van Alzheimer. Al vijf jaar herkent ze me niet meer. Zij is altijd een sterk aanwezige vrouw geweest, die veel aandacht vroeg en dikwijls het hoogste woord voerde. Naarmate zij ouder werd, werd ze wel vergeetachtig, maar ze bleef fel en dominant en hield de touwtjes strak in handen.

Toen ik haar uiteindelijk moest laten opnemen, omdat ze niet meer op zichzelf kon wonen, legde ze zich eigenlijk vrij gemakkelijk bij de situatie neer. Ze ging gedwee mee in de auto op weg naar haar laatste huis met alleen een koffer gevuld met kleren en stevige schoenen en een houten lievelingsstoeltje voor naast het bed.

Het was een heel ding om samen de deur van haar eigen huis achter ons dicht te trekken, terwijl ik wist dat zij daar nooit meer terug zou komen, maar zij daarvan geen notie had.

Vanaf de dag dat ze in het verpleegtehuis zat, kregen we het steeds beter samen.

Er was warmte en genegenheid, zachtheid en stilte. Ik ging voelen dat ik van haar hield en ik ervoer dankbaarheid dat ik dit met haar kon beleven.

In die tijd heb ik me natuurlijk vaak afgevraagd wie ze nou eigenlijk was: die dominante vrouw of de vrouw die vriendelijk en dankbaar aanwezig is, die de hele dag zingt en met iedereen een praatje maakt.....

Het zijn allemaal facetten van wie ze is, de één wat meer op de voorgrond en soms wat te dik aangezet en de ander verscholen achter die felle schil. Het was heel opmerkelijk hoe onze relatie veranderde en hoe ik mij anders tot haar begon te verhouden.

De vooronderstelde reacties en oude patronen van mij naar haar werkten niet meer.

Ik ging mij erin verdiepen hoe mijn relatie tot mijn moeder al die jaren was geweest en onderzocht hoe die zo gegroeid was. Waarom en hoe deze oerrelatie mijn leven had bepaald. Toen begon ik me af te vragen hoe dit bij andere moeders en dochters in elkaar stak.

Een mooi portret

Dit document vertelt in een enkel beeld het verhaal van de verschillende verhoudingen tussen moeder en dochter, met mijn camera als medium. Soms is de camera een manier om een ‘neutrale’ documentatie of een bepaald moment vast te leggen, maar ik hoop steeds weer iets bijzonders te treffen. Een bepaalde beweging, een houding, een oogopslag of een liefdevolle blik maakt de foto. Een beeld dat iedereen op z’n eigen manier kan interpreteren. Want het blijkt steeds weer dat er meerdere versies van het ‘verhaal’ van dezelfde foto kunnen zijn.

Ik werk intuïtief, het komt zoals het komt. En als ik eenmaal bezig ben met fotograferen, gaat het vanzelf. Inmiddels kan ik met de camera voor m’n neus blijven praten en in contact blijven. De kunst is om me niet teveel te mengen in de relatie, zodat er iets kan ontstaan, waar ik op een bepaalde manier buiten sta. Het is iets van de moeder en de dochter, maar ik ben er wel bij en registreer wat er gebeurt.

Foto’s zijn momentopnamen van de buitenkant. Je kunt niet echt naar binnen kijken. Af en toe zie je angst of woede, liefde, schuldgevoel, jaloezie, bewondering of aangepast gedrag. Maar foto’s kunnen jammergenoeg niet praten, want anders zou je nog veel meer te weten komen. En toch....... Soms zie je meer dan je aanvankelijk denkt.

Als ik moeders en dochters fotografeer zie ik hoe ze met elkaar zijn; dat ze het goed hebben met elkaar of wie er bijvoorbeeld verlegen is of de leiding heeft, wie er meer geeft dan de ander of wie zich aan wie aangepast . En het gebeurt ook dat ik een ‘machtsverhouding’ pas terug zie door de loupe bij het uitzoeken op de contactvellen. Dus ook al beheers je de kunst van het kijken nog zo goed, verrassingen zijn er steeds weer.

Op de foto van mijn moeder en mij kan je goed zien hoe de relatie is. Mijn hele leven is zij een zeer aanwezige vrouw geweest. Nu zou je denken dat het cliché dat je op latere leeftijd de moeder van je moeder wordt, ook voor mij opgaat. Op een bepaald vlak is dat natuurlijk ook zo. Ik beheer haar financiën, koop haar nachtponnen en haar ondergoed, ik verschoon haar, ik help haar een advocaatje met slagroom eten en praat met haar dokter. Maar op de foto is voor mij duidelijk te zien dat de basis onveranderlijk is gebleven; het is duidelijk hoe de verhouding is en wie er de leiding heeft........nog steeds.

Ik forceer nooit een bepaalde relatie; de moeder en de dochter komen er zelf mee. Ik schep een sfeer waarin de mensen zich durven bloot te geven.

Zo begin ik altijd over de relatie van mij met mijn moeder te vertellen, niet oppervlakkig of zo, maar gekke of intieme momenten of situaties, waarin ik me schaamde.

Dat maakt veel los.

Mijn moeder en ik waren jaren geleden een paar dagen in Parijs. We liepen te slenteren door de Marais. We waren op zoek naar een bepaalde winkel, maar konden de straat niet vinden. Op een bepaald moment besloot mijn moeder plotseling  om hulp in te roepen, want ze keerde zich voordat ik het wist naar een hevig verliefd stelletje dat totaal in elkaar en met elkaar verstrengeld was. Maar dat was geen enkele reden voor mijn moeder om ze met rust te laten en iemand anders aan te spreken. Nee, ze stevende op ze af en rukte ze zowat uit elkaar om haar vraag te stellen.

Ik schaamde me dood en deed alsof ik in een etalage keek en niet bij haar hoorde.

Ik vond de onbeschaamdheid vreselijk.

Een andere keer liepen we een kledingzaak in Buitenveldert binnen. Een keurige oudere man met spierwit haar stond een colbertje te passen. Mijn moeder koos het gangpad tussen de kledingrekken waardoor ze de man moest passeren. Ze stond stil en bekeek de man van top tot teen, trok een beetje aan de sluiting van het jasje en zei: ‘het staat u beeldig, echt een kleur voor u, maar ik zou het wel een maat groter nemen. Op uw leeftijd zal uw buikje mettertijd wel wat dikker worden’. De beduusde man forceerde een glimlach, de verkoopsters keken verstoord en ik verschool me achter de regenjassen.

Nadat er over en weer wat verteld is, vraag ik zowel aan de moeder als de dochter waar ze op elkaar lijken, wat ze in elkaar bewonderen of juist niet leuk vinden. Of ze gezamelijke interesses hebben of dingen samen ondernemen. Een paar keer heb ik aan de dochter gevraagd een voorwerp in het huis van haar moeder aan te wijzen dat ze erg mooi vindt en zou willen hebben. Dat is een gemeenschappelijk iets; beiden houden daarvan.

Zo was ik op bezoek bij een moeder en een dochter in de Amsterdamse Jordaan. Toen ik de dochter vroeg waar ze op haar moeder leek riep ze zonder aarzeling:

‘ach, kind, dat ken ik so wel segge, das me moagsweer.........’

Ergens anders vroeg ik aan de moeder na een poosje gepraat te hebben of ze alles met haar dochter besprak. Waarop ze als van zelfsprekend antwoordde: ‘wel nee, we praten niet veel, wat zou ik moeten vertellen.......dat we morgen spruitjes eten’?

Een andere dochter zei met volle overtuiging: ‘ik ben haar alles......we kunnen niet zonder elkaar. Mijn moeder gaat voor, ze gaat zelfs boven een relatie met een vriend’.

Een moeder, haar ogen naar de hemel slaand: ‘soms krijg ik een opvlieger van d’r......’

Tijdens een ander bezoek legde een dochter van bijna veertig uit, toen ik vroeg wat ze nog wist uit haar kinderjaren: ‘ik weet niets meer uit m’n jeugd en de paar dingen die ik zeker weet en echt heel zeker weet, daarvan zegt mijn moeder dat het niet zo is...... We zijn allebei nogal star’.

Een moeder achter in de zestig zei: ’we zijn allebei heel suinig, onze portomonee is van uienleer, as tie opengaat, motten we huilen’.

Lachend zei een moeder: ‘het aller, allerleukste wat we samen doen, is naar de Chippendale’s.’ ‘Gaan ze dan bloot’?, vroeg ik nieuwsgierig. ‘Alsjeblieft niet, zeg, dat vinden we gênant, wij zijn namelijk allebei wel heel preuts’.

Een dochter beschreef een belangrijk verschil tussen haar en haar moeder als volgt:

‘Zij smeert zich nooit in als de zon schijnt en ik altijd’.

Aan het eind van mijn bezoek aan het huis van de moeder of de dochter is er bijna altijd wat gebeurd; ze zijn vrijer geworden en hebben over andere dingen gesproken dan dat ze gewoonlijk doen. Ze hebben bv. hun waardering naar elkaar uitgesproken of hebben eens eerlijk aan elkaar verteld wat ze niet zo leuk vinden of waar ze last van hebben. Eerst is het gek dat er een buitenstaander bij zit, maar na verloop van tijd moedigt dat ook aan. De aandacht die ze elkaar geven tijdens mijn bezoek begint vaak wat gespannen en lacherig, maar op den duur werkt het bevrijdend. Tenslotte gaat het om het contact, dat er ontstaat. Het zijn bijna altijd bijzondere en ontroerende momenten. Ook voor mij.

Ik zoek de moeders en dochters overal. In café’s, op straat, op de markt, bij vrienden of de vrienden zelf. Een keer sprak ik een stel aan op de Noordermarkt, ze leken sprekend op elkaar. De dochter was meteen enthousiast, maar haar moeder zei resoluut: ‘nee, dank u, m’n gezicht houd ik voor mezelf en m’n dochter trouwens ook’.

Dochter en Moeder

Gij zult ze uw liefde schenken,

Maar niet uw gedachten,

Want zij hebben hun eigen gedachten.

Gij moogt hun lichamen huisvesten,

Maar niet hun zielen,

Want hun zielen vertoeven in het huis van morgen,

Dat gij niet kunt bezoeken, zelfs niet in uw dromen.

(Kahlil Gibran)

Niet alle moeders hebben een dochter, maar het is een gegeven dat iedere dochter een moeder heeft of heeft gehad. Dat is een speciale band. Het is allemaal begonnen met die allereerste levensbehoefte aan een warm en koesterend moederlichaam .

Aan bescherming en veiligheid. Al in het allereerste begin ontstaat er een relatie. Sommige deskundigen beweren zelfs dat de relatie zich in de baarmoeder vormt. Naarmate je ouder wordt, krijgt de relatie op een andere manier vorm en er onstaat een bepaalde verhouding. Soms is die vreugdevol, warm en intens, soms is die afstandelijk, koud of onbeduidend.

Ik noem dit fotoboek  ‘dochter en moeder’, terwijl het veel meer voor de hand ligt

-en zelfs beter voor het ritme- om ‘moeder en dochter’ te zeggen.

Als je geboren wordt ben je afhankelijk van de zorg en de liefde van je moeder.

Je moeder is het middelpunt van je bestaan en dat is in die fase ook noodzakelijk, zelfs een uitgangspunt. Als baby moet je moeder voor je klaar staan en als kind moeten je ouders je helpen groeien. Je vader en je moeder zijn er voor jou.

Rond de twintig kom je in de fase dat je volwassen wordt en dat je je eigen identiteit gaat aannemen. Het is tijd dat je een start maakt met te worden wie je bent en dat je de uniciteit die jou gegeven is ten volle gaat ontdekken.

Als je huis en haard verlaat en besluit een vrije en zelfstandige persoonlijkheid te worden ga je je eigen pad zoeken en moet je opnieuw bezien of dat wat je van thuis hebt meegekregen bij je past. Zodra je werkelijk je eigen keuzes gaat maken word je beginpunt van je eigen bestaan en niet een afgeleide van je ouders.

Dat is de reden waarom ik de dochter centraal stel in dit boek. Indentificeer je bij het lezen en bekijken van dit boek met het dochter-zijn en niet met het feit dat je misschien ook moeder bent. Wat mij betreft kan je pas goed moeder-zijn voor je dochter, als je je relatie met je eigen moeder heb opgeschoond en in de juiste verhouding gebracht. Dan kan je er in alle vrijheid voor je kinderen zijn. Deins er niet voor terug als je moeder is overleden, want ook dan zul je ontdekken dat de mogelijkheid bestaat dat je op een andere manier tegenover je moeder kan komen te staan.

Dus dochters: daarom is de titel van dit boek ‘dochter en moeder’ geworden.

In dit boek heb ik gekozen voor de dochter en de moeder als relatie, de meest dichtbije, die je je kunt voorstellen. Maar elke relatie heeft natuurlijk een bepaalde vorm, die te onderzoeken valt.

Ik nodig je uit de vrouwen op de volgende pagina’s te bekijken.

Wat voel je, wat vind je, word je benauwd of blij.........Kijk vrij en met een liefdevolle blik. Zie je iets op hun gezichten of aan hun houding of herken je iets, want ook jij maakt deel uit van een moeder-dochter relatie of een andere relatie, waarin jouw patronen zichtbaar zijn.

Dit is een boek geworden met bijzondere beelden, die een alledaags verhaal vertellen.